W poprzednim odcinku naszego cyklu edukacyjnego wskazywaliśmy, że na rachunku mamy zwykle dwie grupy opłat – za sprzedaż i za dystrybucję. Teraz czas przyjrzeć się bliżej poszczególnym opłatom ujętym w części rachunku dotyczącym dystrybucji. Dla wielu odbiorców nie jest jasne, na co przeznaczane są środki z tych pozycji. Dziś opiszemy bliżej dwie pierwsze opłaty – mocową oraz przejściową. Ze względu na sposób ich wyliczania dla odbiorców indywidualnych są one nazywane ryczałtowymi. Tej drugiej nie będzie już na naszych rachunkach w 2026 r.
Na początek wyjaśnijmy czym jest opłata ryczałtowa. To ustalona z góry, stała kwota, pobierana w zależności od określonych parametrów. Wysokość opłat ryczałtowych w energetyce zależy od rocznych progów zużycia energii. Na rachunku opłaty te ujęte są w jednostkach zł/miesiąc – każdego miesiąca płacimy określoną stawkę.
Oprócz opłat mających charakter ryczałtowy na naszym rachunku znajdują się również opłaty stałe i zmienne. Opłaty stałe płacimy każdego miesiąca takie same – niezależnie od zużycia energii. Natomiast opłaty zmienne są wprost proporcjonalne do naszego zużycia. Więcej o opłatach stałych i zmiennych napiszemy w następnych odcinkach naszego cyklu edukacyjnego.
Tab. 1. Rodzaje opłat dla odbiorców w gospodarstwach domowych w części rachunku dotyczącej dystrybucji – klasyfikacja w zależności od sposobu ich naliczania
Rys. 1. Graficzna prezentacja rodzajów opłat – w zależności od sposobu ich naliczania
Opłata mocowa
Opłata mocowa finansuje mechanizm, który zabezpiecza nas przed niedoborem energii elektrycznej. Niedobór może wystąpić wtedy, gdy produkcja energii elektrycznej jest zbyt mała w stosunku do zapotrzebowania w danym czasie – np. w sytuacji kiedy warunki pogodowe uniemożliwiają produkcję energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych lub występują awarie albo wyłączenia jednostek wytwórczych.
Mechanizm zabezpieczający przed niedoborem energii można porównać do systemów zabezpieczających serwerownie: kiedy szwankuje zasilanie główne – włącza się zasilanie awaryjne.
„Awaryjne zasilanie” systemu energetycznego zapewnia rynek mocy (stąd nazwa opłaty mocowej). Podmioty w nim uczestniczące zobowiązują się dostarczać energię elektryczną w sytuacji jej niedoboru. Te usługi kontaktowane są w ramach tzw. aukcji rynku mocy przeprowadzanych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Wygrywają je przedsiębiorstwa, które zaoferują swoje usługi „awaryjnego zasilania” po najniższej cenie.
Dzięki środkom z opłaty mocowej producenci energii mają motywację do utrzymywania elektrowni w pełnej sprawności i budowania nowych jednostek wytwórczych, co jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i stabilności dostaw. Opłata mocowa pobierana jest od 2021 r.
Prezes URE publikuje informacje o wysokości stawek opłaty mocowej. Regulator nie ma jednak wpływu na wysokość stawek opłaty mocowej, gdyż wykonuje jedynie kalkulację opłaty zgodnie z ustalonym w przepisach wzorem, podstawiając do niego otrzymane dane o wszystkich kosztach rynku mocy w danym roku, w tym przede wszystkim o wynagrodzeniu przedsiębiorstw, które wygrały aukcje oraz ilości energii elektrycznej pobranej z sieci przez odbiorców końcowych.
Dla odbiorców indywidualnych ustalono cztery progi rocznego zużycia, dla których obowiązuje inna stawka opłaty. Im wyższy próg rocznego zużycia, tym stawka opłaty mocowej jest wyższa. Jeśli w danym roku w ogóle nie zużyliśmy energii – i tak zapłacimy opłatę mocową, ale według najniższej stawki (wyznaczonej dla progu zużycia od 0 do 500 kWh).
Tab. 2. Wysokość opłaty mocowej na 2025 r. dla odbiorców ryczałtowych, zależna od progu rocznego zużycia energii
Opłata przejściowa
Kolejna opłata widoczna na rachunku w części dotyczącej dystrybucji to opłata przejściowa. Jest ona związana z koniecznością rozwiązania kontraktów długoterminowych (KDT) na sprzedaż energii, które w latach 90., a więc przed naszym wejściem do Unii, zostały zawarte przez wytwórców energii elektrycznej z Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. Kontrakty długoterminowe były zabezpieczeniem kredytów, które przedsiębiorstwa energetyczne zaciągnęły w celu modernizacji i budowy nowych elektrowni oraz elektrociepłowni.
W ocenie Komisji Europejskiej stanowiły one niedozwoloną pomoc publiczną oraz wstrzymywały liberalizację rynku energii elektrycznej i z tego powodu konieczne było ich rozwiązanie. Jednocześnie państwo zaoferowało wytwórcom pomoc publiczną, która jest przyznawana przedsiębiorstwom na podstawie ustawy[1]. Środki na rekompensaty pochodzą z opłaty przejściowej.
Opłatę wprowadzono na rachunki w 2008 r. i wskazano, że może być pobierana najwyżej do końca 2025 r. Tym samym w przyszłym roku ta opłata nie będzie już znajdowała się na rachunkach. Ponieważ miała ona obowiązywać tylko przez określony czas – nazwano ją przejściową.
Stawka opłaty przejściowej – podobnie jak opłata mocowa – ma charakter ryczałtowy. W tym wypadku ustalono trzy progi rocznego zużycia energii (przedstawiamy je poniżej w Tabeli 3). Podobnie jak w przypadku opłaty mocowej obowiązuje zasada: im wyższy próg – tym wyższa stawka. Jeśli w danym miesiącu nie zużyliśmy prądu, płacimy najniższą stawkę opłaty przejściowej.
Wysokość stawek opłaty przejściowej ustalona jest w ustawie o pokrywaniu kosztów rozwiązania umów długoterminowych[2]. W związku z tym, że koszty systemu wsparcia nie są już znaczące – stawki opłaty przejściowej są obecnie niewielkie.
Tab. 3. Wysokość opłaty przejściowej w latach 2019-2025 dla odbiorców indywidualnych, zależna od progu rocznego zużycia energii
***
W ramach naszego cyklu edukacyjnego UREgulowana wiedza konsumenta polecamy również artykuły:
- „Rachunki pod kontrolą konsumenta” – najnowsze badanie opinii uczestników rynku energii
- Ogólnopolska Kampania Informacyjna Urzędu Regulacji Energetyki „Rachunki pod kontrolą konsumenta
- Jakie prawa przysługują odbiorcy energii elektrycznej? Najważniejsze informacje zebraliśmy w „Zbiorze Praw Konsumenta Energii Elektrycznej”
- Nie tylko na wakacje porady dla odbiorców energii
- Skąd się bierze prąd w gniazdku?
- Jak wybrać ofertę na prąd?
- Od 18 lat wszyscy mogą wybrać sprzedawcę energii elektrycznej. Jak to zrobić?
- Od 1 lipca 2025 r. zmieniają się zasady sprzedaży rezerwowej energii elektrycznej
- UREgulowana wiedza konsumenta: Co oznaczają poszczególne pozycje na rachunku za prąd?
- Kompendium wiedzy dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych – dedykowana konsumentom zakładka na stronie internetowej.
[1] Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 311 t.j.).
[2] Art. 11b ustawy ww. ustawy.
Źródło: Urząd Regulacji Energetyki
