Trwa kryzys cenowy, a wojna na Bliskim Wschodzie powoduje zaburzenia w dostawach i cenach paliw. Sytuacja odbija się na globalnych rynkach energetycznych i finansowych, zwiększając koszty działalności firm i wywołując niepokój społeczny. Dywersyfikacja źródeł energii jest jednym z możliwych sposobów na zwiększenie niezależności i stabilności gospodarki. W tej perspektywie Polska dysponuje znaczącym potencjałem ekonomicznym produkcji biometanu – ponad 3 mld m³. W perspektywie do 2030 r. biometan może pokryć ok. 4% krajowego zapotrzebowania na paliwo gazowe, a do 2040 r. nawet niemal 17%. W najnowszym raporcie Forum Energii Molekuły niezależności. Szanse związane z wykorzystaniem polskiego potencjału biometanu przedstawiamy znaczenie krajowej produkcji biometanu dla bezpieczeństwa energetycznego Polski wraz ze szczegółową analizą makroekonomiczną tego sektora.
Mimo trwających kryzysów Polska przechodzi intensywną transformację energetyczną, w której węgiel ustępuje miejsca źródłom odnawialnym, a procesy przemysłowe będą ulegały elektryfikacji. Raport Forum Energii pokazuje, że rozwój krajowego biometanu może pomóc w zmniejszeniu zależności od importu gazu, który w 2024 r. sięgał ok. 82% krajowego zapotrzebowania. Krajowe wydobycie wynosi rocznie ok. 3,5–4 mld m³, pokrywając zaledwie jedną piątą potrzeb.
– Roczny potencjał produkcyjny biometanu w Polsce wynosi obecnie ponad 3 mld m³ – to więcej niż roczny import gazu z Kataru, który w 2024 r. wyniósł 2,7 mld m³. Dzięki krajowemu biometanowi w przyszłości będziemy mogli zastąpić gaz kopalny z tego kierunku, co wzmocni nasze bezpieczeństwo i zmniejszy ekspozycję na takie wydarzenia jak obecny konflikt na Bliskim Wschodzie – mówi Dawid Trzeciak, Analityk w Programie Elektroenergetyka w Forum Energii.
Transformacja energetyczna nie oznacza jednak końca wykorzystania gazu, lecz zmianę jego funkcji. Biometan może przejąć część zadań gazu ziemnego w tych sektorach, w których elektryfikacja jest trudna (np. przy produkcji amoniaku). Zgodnie ze scenariuszami aKPEiK z grudnia 2025 r. w dłuższej perspektywie wykorzystanie gazu ziemnego będzie stopniowo zastępowane gazami zdekarbonizowanymi, przede wszystkim biometanem i wodorem (choć w różnym stopniu). Jednakże dzięki dojrzałej technologii i wykorzystaniu obecnej infrastruktury, biometan może być szybszym i tańszym narzędziem dekarbonizacji gospodarki niż zielony wodór, zwłaszcza w sektorach trudnych do elektryfikacji.
– Transformacja energetyczna nie oznacza jedynie przejścia na odnawialne źródła energii, to także budowanie odporności systemu i ograniczanie zewnętrznych zależności. Zwiększenie udziału biometanu w krajowym miksie energetycznym może przynieść podwójną korzyść: ograniczyć emisje oraz wzmocnić lokalne łańcuchy dostaw, które są mniej podatne na zakłócenia geopolityczne. Rozwój sektora „krajowych molekuł”, czyli biometanu, pozwala zastępować importowany gaz, ponieważ każdy metr sześcienny biometanu wtłoczony do sieci zmniejszy zapotrzebowanie na gaz z zagranicy – dodaje Dawid Trzeciak.
System wsparcia i wyzwania stojące przed branżą
Autorzy raportu zwracają uwagę, że w najbliższej dekadzie produkcja biometanu może nie być opłacalna bez systemu wsparcia, ze względu na niskie ceny gazu ziemnego i wysokie koszty substratów w Polsce. Koszt produkcji może przewyższać cenę gazu, nawet po uwzględnieniu cen uprawnień do emisji CO₂.
Opłacalność w dłuższej perspektywie wymaga rozwoju branży i kreowania popytu, np. poprzez minimalny udział biometanu w sieci gazowej lub w cieplownictwie systemowym. Znaczenie krajowej produkcji wykracza jednak poza kwestie ekonomiczne: większość kosztów pozostaje w Polsce, wspierając rolnictwo i samorządy. W latach 2025–2040 rozwój branży biometanowej może zatrzymać w gospodarce nawet 30 mld zł, które w przeciwnym razie zostałyby wydane na import gazu.
Koszt produkcji biometanu w Polsce jest wyższy niż cena gazu, w 2025 r. przekraczał 430 zł/MWh, a do 2040 r. w dużych instalacjach może spaść do ok. 350 zł/MWh. Prognozowane ceny gazu ziemnego będą wciąż niższe (255–390 zł/MWh), co oznacza powolne zmniejszanie się luki kosztowej. Dlatego przez co najmniej dekadę biometan będzie potrzebował stabilnego systemu wsparcia, a docelowo także mechanizmów kreujących popyt.
Obecny system wsparcia obejmuje jedynie instalacje o mocy do 1 MWel. Dla pełnego wykorzystania potencjału konieczne jest wsparcie większych instalacji, co ma być uwzględnione w nowelizacji ustawy o OZE (druk UD332). Wątpliwości budzi obecna forma finansowania, która w pełni opiera się na opłacie OZE w rachunkach za energię elektryczną. W raporcie rekomendowane jest rozważenie alternatywnych mechanizmów, np. emisji zielonych obligacji, aby koszty wsparcia nie obciążały wyłącznie konsumentów energii.
Kwestia priorytetu dla krajowego biometanu jest również istotna. System wsparcia powinien faworyzować polskich producentów, a udział zagranicznych instalacji w aukcjach powinien być ograniczony, aby osiągnąć cel dekarbonizacji i bezpieczeństwa energetycznego.
W polskim Sejmie trwa debata o roli biometanu w rozwoju gospodarczym kraju. Raport Forum Energii pokazuje, że krajowa produkcja tego paliwa może wzmocnić bezpieczeństwo energetyczne i przynieść realne korzyści lokalnym społecznościom, generując popyt na surowce i logistykę oraz wspierając gminy przychodami podatkowymi i nowymi miejscami pracy.
Autorzy opracowania: Dawid Trzeciak, Maciej Zaniewicz
Źródło: Forum Energii
