Zgodnie ze wstępnym porozumieniem politycznym osiągniętym dziś przez Parlament Europejski i Radę Unia Europejska skutecznie i całkowicie zaprzestanie importu rosyjskiego gazu i stopniowo odejdzie od importu rosyjskiej ropy naftowej. Ta historyczna decyzja położy kres zależności UE od niewiarygodnego dostawcy, który wielokrotnie destabilizował europejskie rynki energii, zagrażał bezpieczeństwu dostaw, wykorzystując szantaż energetyczny, i szkodził europejskiej gospodarce. Jak określono w planie działania REPowerEU, całkowite odejście od rosyjskich paliw kopalnych jest zasadniczym krokiem w kierunku zagwarantowania niezależności energetycznej, konkurencyjności, odporności i stabilności rynku w Europie.
Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała: Wchodzimy dziś w erę pełnej niezależności energetycznej Europy od Rosji. Plan działania REPowerEU okazał się skuteczny. Uchronił nas przed najgorszym od dziesięcioleci kryzysem energetycznym i pomógł nam w rekordowym tempie odejść od rosyjskich paliw kopalnych. Dziś całkowicie zaprzestajemy tego importu. Ograniczając finansowanie machiny wojennej Putina, solidaryzujemy się z Ukrainą i planujemy nowe partnerstwa energetyczne i możliwości dla sektora energetycznego.
Stały zakaz importu gazu z Rosji
Osiągnięte w dniu dzisiejszym porozumienie zapewnia stopniowe, ale trwałe zaprzestanie importu gazu z Rosji, przy czym import LNG zostanie stopniowo zaprzestany do 31 grudnia 2026 r., a import gazu rurociągowego – do 30 września 2027 r. W drodze wyjątku państwa członkowskie mogą przedłużyć ten termin do 31 października 2027 r., w przypadku gdy ich poziomy napełnienia będą poniżej wymogów. W szczególności:
- W przypadku krótkoterminowych umów na dostawy zawartych przed 17 czerwca 2025 r. zakaz importu gazu z Rosji będzie miał zastosowanie od dnia 25 kwietnia 2026 r. w odniesieniu do LNG i od 17 czerwca 2026 r. w odniesieniu do gazu rurociągowego.
- W przypadku długoterminowych umów na import LNG zawartych przed 17 czerwca 2025 r. zakaz ten będzie miał zastosowanie od 1 stycznia 2027 r., zgodnie z 19. pakietem sankcji.
- Import gazu rurociągowego w ramach umów długoterminowych będzie dozwolony jedynie do 30 września 2027 r. W przypadku gdy państwa członkowskie będą miały trudności z zapewnieniem wymaganych poziomów napełnienia w magazynach gazu, zakaz importu gazu rurociągowego będzie miał zastosowanie dopiero od 1 listopada 2027 r.
- Zmiany w obecnie obowiązujących umowach będą dozwolone wyłącznie w ściśle określonych celach operacyjnych i nie mogą prowadzić do zwiększenia wolumenu lub cen.
W związku z tym najpóźniej do listopada 2027 r. UE na zawsze zaprzestanie importu gazu z Rosji.
Zgodnie z porozumieniem politycznym oprócz już istniejących ram kontroli celnej i nadzoru uwzględniono silne zabezpieczenia przed obchodzeniem przepisów. Przepisy mające na celu zwiększenie przejrzystości, monitorowania i identyfikowalności rosyjskiego gazu na rynkach UE przyczynią się do skutecznego wdrożenia zakazu importu.
W przypadku importu rosyjskiego gazu w okresie przejściowym wymóg uzyskania uprzedniego zezwolenia wiąże się z przedłożeniem bardzo szczegółowych informacji w celu zapewnienia, aby import ten był ograniczony do ilości opartych na historycznych (obowiązujących) umowach. Jeżeli chodzi o import gazu innego niż rosyjski, importerzy muszą przedstawić informacje na temat kraju produkcji; natomiast państwa, które nie będą musiały przedstawić uprzedniego zezwolenia, to eksporterzy, którzy w 2024 r. dostarczyli do UE 5 mld m³ albo stosują sankcje względem Rosji bądź nie dysponują infrastrukturą umożliwiającą import gazu.
Stopniowe i skoordynowane wycofanie rosyjskich paliw kopalnych
Zgodnie z porozumieniem do 1 marca 2026 r. państwa członkowskie będą musiały przedłożyć krajowe plany dywersyfikacji określające środki mające na celu dywersyfikację dostaw gazu i ropy naftowej. Będą one również zobowiązane do powiadomienia Komisji w terminie jednego miesiąca od wejścia w życie rozporządzenia, czy posiadają umowy na dostawy gazu z Rosji lub krajowe zakazy prawne.
Komisja przeprowadzi ocenę planów i w stosownych przypadkach wyda zalecenia nie później niż trzy miesiące po otrzymaniu planów. Ponadto Komisja jest gotowa wspierać państwa członkowskie w tym procesie.
Aby uniknąć obchodzenia zakazu dotyczącego importu gazu, nowe rozporządzenie ustanawia mechanizmy monitorowania i nakłada na organy obowiązek współpracy i wymiany informacji na temat importu gazu ziemnego. Komisja będzie wspierać państwa członkowskie i wraz z Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER), Prokuraturą Europejską (EPPO) i Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) będzie ściśle monitorować postępy w stopniowym odchodzeniu od importu rosyjskiego gazu i ropy naftowej oraz skutki tego procesu.
Środki określone w rozporządzeniu będą realizowane w sposób starannie określony w czasie i dobrze skoordynowany z państwami członkowskimi, aby zminimalizować ewentualny wpływ na ceny, ustabilizować rynki dzięki bezpiecznym i przewidywalnym alternatywnym dostawom oraz zapewnić pewność prawa.
Komisja podtrzymuje swoje zobowiązanie do całkowitego wycofania pozostałego importu ropy naftowej z Rosji do końca 2027 r., zgodnie z Deklaracją wersalską. Wniosek ustawodawczy w sprawie zakazu importu rosyjskiej ropy naftowej zostanie przedstawiony na początku przyszłego roku.
Dalsze działania
Kolejnym krokiem po osiągnięciu porozumienia politycznego jest przetłumaczenie tekstu na wszystkie języki UE, a następnie jego formalne zatwierdzenie przez Parlament Europejski i Radę. Przyjęcie w Radzie będzie wymagało większości kwalifikowanej. Po tym formalnym przyjęciu tekst zostanie opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE.
Kontekst
W Deklaracji wersalskiej z marca 2022 r. przywódcy UE uzgodnili stopniowe odejście od rosyjskiej energii. W ramach natychmiastowej reakcji na wojnę w Ukrainie i wykorzystywanie przez Rosję dostaw energii jako broni Komisja Europejska przedstawiła w maju 2022 r. plan REPowerEU. Od początku wojny zależność UE od rosyjskiego gazu spadła z 45 proc. całkowitego importu do 13% w pierwszej połowie 2025 r. W zeszłym roku do systemu energetycznego UE trafiło jednak 35 mld m³ rosyjskiego gazu, którego wartość szacuje się na 10 mld EUR w cenach bieżących. Import rosyjskiego węgla został całkowicie zakazany i objęty sankcjami, a import ropy naftowej zmniejszył się z 27% na początku 2022 r. do 2% obecnie.
6 maja 2025 r. Komisja przyjęła plan działania REPowerEU, który ma zapewnić UE pełną niezależność energetyczną od Rosji. 17 czerwca 2025 r. Komisja przedstawiła wniosek ustawodawczy, którego celem jest skuteczny, całkowity zakaz importu rosyjskiego gazu i stopniowe wycofywanie rosyjskiej ropy naftowej.
W październiku Rada przyjęła 19. pakiet sankcji wobec Rosji, aby zmniejszyć dochody Rosji z eksportu energii i zakazać importu rosyjskiego skroplonego gazu ziemnego (LNG) od 1 stycznia 2027 r. w przypadku umów długoterminowych, a w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie sankcji w przypadku umów krótkoterminowych.
Dodatkowe informacje
UE całkowicie uniezależni się od rosyjskiej energii
– Wchodzimy dziś w erę pełnej niezależności energetycznej Europy od Rosji. Plan działania REPowerEU okazał się skuteczny. Uchronił nas przed najgorszym od dziesięcioleci kryzysem energetycznym i pomógł nam w rekordowym tempie odejść od rosyjskich paliw kopalnych. Dziś całkowicie zaprzestajemy tego importu. Uszczuplając budżet Putina na wojnę, solidaryzujemy się z Ukrainą i planujemy nowe partnerstwa energetyczne i możliwości dla tego sektora – Ursula von der Leyen, Przewodnicząca Komisji Europejskiej.
– Udało się: Europa kończy import rosyjskiego gazu na zawsze. Wybraliśmy bezpieczeństwo energetyczne i niezależność dla Europy. Nigdy nie powrócimy do niebezpiecznej zależności od Rosji. Nigdy nie powrócimy do niestabilnych dostaw i manipulacji na rynku. Nigdy nie powrócimy do szantażu energetycznego i niepewności gospodarczej. Podkreślamy również nasze niezachwiane wsparcie dla Ukrainy w jej dążeniu do wolności – Dan Jørgensen, Komisarz do Spraw Energii i Mieszkalnictwa.
Źródło: Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji Społecznej
