Elektroenergetyka » Fundusze europejskie napędzają polską energetykę?

Fundusze europejskie napędzają polską energetykę?

28 Mar 2018 Możliwość komentowania Fundusze europejskie napędzają polską energetykę? została wyłączona Share 'Fundusze europejskie napędzają polską energetykę?' on Facebook Share 'Fundusze europejskie napędzają polską energetykę?' on Email Share 'Fundusze europejskie napędzają polską energetykę?' on Print Friendly

Od lat poparcie Polaków dla członkostwa Polski w Unii Europejskiej oscyluje na poziomie 90% i jest to najlepszy wynik ze wszystkich krajów tworzących UE.

Socjologowie zastanawiają się nad tym fenomenem, ale najprostsza odpowiedź nasuwa się sama: po prostu Polsce to się bardzo opłaca i Polacy to dostrzegają i nie mają zamiaru rezygnować z benefitów z tym związanych. W tym kontekście warto przeanalizować fakty, które są mniej znane szerokiej publiczności, a mają fundamentalny wpływ na jakość naszego życia i poziom bezpieczeństwa polskiej gospodarki. I tu udział środków pozyskanych z funduszy europejskich jest nie do przecenienia, a nie zawsze w sposób właściwy nagłośniony.

Z przykrością stwierdzam, że niemal bez echa przeszedł Raport przygotowany dla Ministerstwa Energii przez Fundację „Fundeko” pt. „Badanie wpływu projektów energetycznych realizowanych w ramach działania 10.1 Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) 2007-2013 na stan infrastruktury i bezpieczeństwa energetycznego w Polsce”. Raport ukończony pod koniec 2017 r., przygotowany przez wybitny zespół praktyków z rynku energetycznego, w sposób precyzyjny na 200 stronach, opisuje jak ważna dla polskiej gospodarki, w tym przede wszystkim na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego Polski, była realizacja projektów energetycznych dofinansowanych ze środków europejskich. Z treści Raportu jednoznacznie wynika, że pomimo nie zawsze sprzyjającej sytuacji gospodarczej na rynkach światowych w latach 2007-2013, Polska potrafiła w sposób optymalny zdiagnozować wyzwania stojące przed sektorem energetycznym, właściwie dobrać projekty wymagające realizacji, które były zgodne nie tylko z polską polityką energetyczną ale i dobrze wpisywały się w europejską strategię energetyczną.

Czas szybko mija i w pamięci ludzkiej już zamazuje się obraz ciężkiego stanu w jakim była polska energetyka – w tym przede wszystkim sektor gazowy – na początku XXI w.: monopol PGNiG, uzależnienie od jednego źródła dostaw gazu, zły, a często nawet bardzo zły stan techniczny sieci przesyłowej i dystrybucyjnej czy jedna z najmniejszych w Europie pojemność magazynów gazu. W sektorze elektroenergetycznym sytuacja była nieco lepsza, ale i tu stan infrastruktury przesyłowej był daleki od oczekiwanego, a potencjał połączeń transgranicznych w żaden sposób nie gwarantował Polsce bezpieczeństwa w tym zakresie.

Warto więc w tym miejscu przypomnieć, że w 2007 r. ilość gazu ziemnego przesyłanego w ciągu roku, przypadająca na 1 km gazociągu sieci przesyłowej, wynosiła 0,9 mln m3, podczas gdy ten sam wskaźnik dla systemu przesyłowego Belgii wynosił prawie 4,4 mln m3 gazu na 1 km sieci przesyłowej rocznie. W 2008 r. prawie 60% gazociągów przesyłowych stanowiły gazociągi starsze niż 26 lat, a ponad 23% gazociągów miało więcej niż lat 15. Na terenie Polski istniały liczne „wąskie gardła”, które powodowały, że przepustowości przesyłowe w tych miejscach były na granicy poziomu określanego jako „krytyczny”. Może z dzisiejszej perspektywy trudno w to uwierzyć, ale w 2007 r. oddano do użytku tylko 21,5 km gazociągów przesyłowych, a w 2009 r. jedynie 10 (!) km nowych gazociągów tego rodzaju. W sektorze elektroenergetycznym w 2009 r. ponad 80% sieci 220 kV miało ponad 30 lat, w tym więcej niż 50% było w wieku powyżej 40 lat. Ponadto zdecydowana większość linii przesyłowych o napięciu 400 kV, została wybudowana w latach 70. i 80. XX w. Stąd też od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 r. sprawą najwyższej wagi było pozyskanie funduszy europejskich na realizację niezbędnych dla bezpieczeństwa energetycznego inwestycji. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w działaniu 10.1 POIiŚ w latach 2007-2013.

Raport „Fundeko” pokazuje, że w latach 2007-2013 przekazano na działanie 10.1 POIiŚ ze środków unijnych kwotę 3,35 mld PLN. W jego ramach zostało zrealizowanych 20 kluczowych dla polskiej energetyki inwestycji. W sektorze gazowym wybudowano 987 km gazociągów przesyłowych, 1 kawernowy Podziemny Magazyn Gazu (PMG) oraz rozbudowano 3 złożowe PMG. W wyniku tych inwestycji uzyskano łączny przyrost pojemności czynnej magazynów gazu w wysokości ponad 1 mld m3. Dofinansowanie w ramach działania 10.1 POIiŚ było również krytyczne, dla kluczowej, z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego, budowy Terminala LNG w Świnoujściu o zdolności regazyfikacyjnej 5 mld m3 rocznie. W sektorze elektroenergetycznym dofinansowano inwestycje, w wyniku których powstało ponad 600 km torów prądowych, a zmodernizowano prawie 40 km w ramach połączenia energetycznego Polska-Litwa.

Należy mocno podkreślić, że podstawowym celem realizowanych inwestycji, wyraźnie opisanym w działaniu 10.1 POIiŚ 2007-2013, było „zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego państwa poprzez zdywersyfikowanie źródeł dostaw nośników energii oraz poprawa jakości świadczonych usług poprzez modernizację systemów transportu i przesyłu”. W 2006 r. ponad 91% importu gazu ziemnego do Polski pochodziło z kierunku wschodniego, w tym prawie 70% z Federacji Rosyjskiej, a cała sieć przesyłowa była zorientowana na przesył gazu ze wschodu na zachód. Ryzyko przerw w dostawach gazu, wynikające z powodów technicznych, handlowych bądź politycznych było więc bardzo duże i stanowiło istotne zagrożenie dla funkcjonowania gospodarki narodowej. Dodatkowo stan braku bezpieczeństwa energetycznego w sektorze gazowym dopełniał fakt, że w 2008 r. pojemność PMG w Polsce wynosiła 1,66 mld m3 gazu, co stanowiło nieco ponad 11% rocznego krajowego zużycia. W tym czasie w większości pozostałych państw europejskich pojemności magazynowe gazu wahały się od kilkunastu do prawie 50% rocznego zużycia gazu. Ewenementem była Łotwa, która już wtedy posiadała 100% pokrycie rocznego zużycia gazu w pojemnościach magazynowych. Stąd też rzeczą najwyższej wagi było właściwe zaprojektowanie inwestycji energetycznych, ich przeprowadzenie, finansowanie i finalne rozliczenie, czemu miały służyć mechanizmy zawarte w działaniu 10.1 POIiŚ 2007-2013. Z Raportu „Fundeko” jednoznacznie wynika, że założone cele zostały zrealizowane niemal w 100%, w sposób bezprecedensowy podnosząc bezpieczeństwo energetyczne kraju.

Przechodząc na poziom konkretnych liczb i inwestycji energetycznych realizowanych w ramach działania 10.1 POIiŚ, wspomniany powyżej poziom całkowitego dofinansowania ze środków unijnych wyniósł 3,35 mld PLN, co stanowiło 2,7% łącznej kwoty środków UE przekazanych beneficjentom w ramach całego POIiŚ 2007-2013 w wysokości 122,39 mld PLN. Jednak od kwot bezwzględnych, które w same w sobie robią wrażenie, o wiele istotniejszy jest procent dofinansowania poszczególnych inwestycji objętych Programem. Dofinansowanie środkami unijnymi stanowiło 57% wydatków kwalifikowanych poniesionych przez inwestorów realizowanych w działaniu 10.1 POIiŚ, które wyniosło 5,88 mld PLN. Odnosząc się do całości wartości 20 projektów energetycznych ujętych w Programie, o wielkości 11,28 mld PLN, wskaźnik dofinansowania unijnego wyniósł 30%. Dodatkowo, rzeczą najwyższej wagi – dzięki normom i procedurom zawartym w sposobie wydatkowania i rozliczania środków finansowych działania 10.1 POIiŚ – jest fakt znaczącego spadku kosztów jednostkowych przewidywanych na realizację poszczególnych inwestycji. Obniżenie wartości pierwotnej 20 kluczowych inwestycji energetycznych w zakresie sumy wydatków kwalifikowanych i niekwalifikowanych wyniosło 1,94 mld PLN, co stanowiło 15% ogółu kosztów. Należy zaznaczyć, że główne zmiany zaszły w grupie kosztów kwalifikowanych – a więc rozliczanych przez Komisję Europejską – których suma spadła o 28%, podczas gdy wydatki niekwalifikowane wzrosły średnio o 9%. Jednostkowo największy, bo 34%, spadek kosztów nastąpił w kategorii gazociągów, co pozwoliło zaoszczędzić głównemu inwestorowi jakim jest Gaz-System, ok. 1,4 mld PLN. Również wydatki poniesione na budowę PMG były o 15% niższe, co przełożyło się na oszczędności w wysokości 0,5 mld PLN. Kluczowy dla bezpieczeństwa energetycznego kraju Terminal LNG w Świnoujściu w 57% został sfinansowany dzięki środkom Unii Europejskiej.

Za sprawą Raportu „Fundeko” bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że realizacja inwestycji takich jak : uruchomienie terminala LNG, interkonektory gazowe z Czechami i Niemcami, budowa gazociągów przesyłowych i rozbudowa pojemności czynnych PMG, radykalnie poprawiły sytuację na polskim rynku gazu, praktycznie zapewniając Polsce bezpieczeństwo energetyczne w tym zakresie. System przesyłowy jest praktycznie odporny na potencjalne zakłócenia dostaw gazu ziemnego z kierunku wschodniego, a obecne zdolności importowe z kierunków alternatywnych do wschodniego są wystarczające, aby pokryć całkowite zapotrzebowanie Polski na gaz z zagranicy. Przy tym, co jest również bardzo ważne dla odbiorców końcowych, pomimo tak znaczących inwestycji infrastrukturalnych, nie miało to wpływu na wzrost taryf dystrybucyjnych i przesyłowych. Podobnie w zakresie elektroenergetycznym, dzięki realizacji inwestycji wchodzących w skład projektu połączenia elektroenergetycznego Polska-Litwa, bezpieczeństwo regionu północno-wschodniej Polski znacznie wzrosło. Projekty zrealizowane w ramach działania 10.1 POIiŚ 2007-2013, zwłaszcza w sektorze gazowym, wypełniły zadania z zakresu zapewnienia dywersyfikacji kierunków i źródeł dostaw gazu do Polski. Ponadto, pozwoliły stworzyć warunki dla konkurencyjnego pozyskania gazu z kierunku innego niż wschodni, w sposób zasadniczy zwiększając tym samym bezpieczeństwo energetyczne kraju.

Obecnie trwa realizacja inwestycji ujętych w ramach POIiŚ 2014-2022. Przed polskim sektorem energetycznym nadal stoją wielkie wyzwania inwestycyjne, zwłaszcza w zakresie modernizacji sieci dystrybucyjnej, tak aby dostosować ją do nowej architektury systemu przesyłowego. W latach 2007-2013 dokonano olbrzymiego wysiłku organizacyjnego, finansowego i technologicznego aby zrealizować najistotniejsze inwestycje w skali makro, zapewniające Polsce bezpieczeństwo energetyczne na poziomie ponad krajowym. Pierwszy milowy krok został zrobiony i teraz czas na kontynuację działań mających na celu skonsumowanie tych osiągnięć. Podczas realizacji inwestycji w latach 2007-2015 inwestorzy i wykonawcy nabyli znaczących kompetencji w zakresie realizacji dużych przedsięwzięć energetycznych, pozyskując europejskie know-how w zakresie ich organizacji, logistyki, planowania, finansowania i ostatecznego rozliczenia. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie standardy określone w wymaganiach UE i finansowanie pozyskane w ramach działania 10.1 POIiŚ 2007-2013. W zdecydowanej większości projektów inwestycyjnych były one krytyczne, pozwalając beneficjentom środków na ich najpierw złożenie, potem sfinansowanie i szczęśliwe zakończenie. Warto o tym pamiętać w przededniu dyskusji nad kolejną perspektywą budżetową Unii Europejskiej, jeśli naprawdę zależy nam na dalszym utrwalaniu bezpieczeństwa energetycznego Polski.

fot. pixabay.com

Autor: Jerzy Kurella, Instytut Staszica, Z-ca Przewodniczącego Sekcji Energetycznej SEP

Wpis został opublikowany 28 Mar 2018 w następujących kategoriach: Elektroenergetyka, News. Możesz śledzić komentarze przez RSS. Komentowanie i korzystanie z trackbacków zabronione.

Reklama

Newsletter

Warto zobaczyć